Wisława Szymborska (Fot. dpa)

Wisława Szymborska – polska poetka i eseistka, laureatka literackiej nagrody Nobla. Jej dorobek poetycki jest ilościowo skromny, gdyż opublikowała około 350 wierszy. Niemniej jednak zawsze znajdowały uznanie krytyki i czytelników. Wisława Szymborska wydała 13 tomików wierszy, a jej dzieła zostały przetłumaczone na ponad 40 języków. W przededniu 10. rocznicy śmierci poetki zapraszamy do zapoznania się z jej życiorysem.


Dzieciństwo i młodość przyszłej noblistki

Wisława Szymborska urodziła się 2 lipca 1923 roku, nie jest jednak pewne gdzie. W metryce poetki wymieniono Bnin, aczkolwiek przekazy rodzinne głoszą, że urodziła się ona w Kórniku. Obie te wielkopolskie miejscowości utrzymują, że to właśnie z nich wywodzi się jedna z największych polskich poetek. Talent literacki Wisławy Szymborskiej ujawnił się w latach dziecięcych. Wówczas za wierszyk ojciec obdarował ją drobną monetą.

Z Wielkopolski rodzina Szymborskich przeniosła się do Krakowa, z którym poetka związała resztę swojego życia. Właśnie w Krakowie Wisława Szymborska chodziła do szkoły powszechnej i do Gimnazjum Sióstr Urszulanek. W czasie okupacji, w 1941 roku zdała maturę na tajnych kompletach. Chcąc uniknąć wywózki do Rzeszy, w 1943 roku została urzędniczką na kolei.

Po wojnie rozpoczęła studia polonistyczne, a rok później socjologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, jednak trudna sytuacja materialna zmusiła ją do przerwania nauki. Rzuciła studia dla pracy zarobkowej w redakcjach czasopism kulturalnych.


Debiut poetycki Wisławy Szymborskiej

W 1945 roku w krakowskim „Dzienniku Polskim” zadebiutowała wierszem „Szukam słowa”. Wydane w czasach apogeum stalinizmu wiersze noszą piętno swej epoki. Po latach Wisława Szymborska tłumaczyła się z akcentów socrealistycznych w swoich wczesnych wierszach, mówiąc, że w tamtym okresie sympatyzowała ustrojowi, ponieważ „kochała ludzkość w całości, by po latach docenić wartość kochania poszczególnych jednostek”.

Wisława Szymborska (Fot. Tomek Sikora / Forum)

W pewnym sensie dopiero popaździernikowy, wydany w roku 1957 roku tom „Wołanie do Yeti” stał się właściwym debiutem poetki, w którym widoczne są już charakterystyczne cechy jej poetyki – aforystyczność i stosowanie paradoksu jako podstawowej figury retorycznej.

Szymborska opublikowała zaledwie około 350 wierszy i 13 tomików. „Wynika z tego, że pisze ona (z przeznaczeniem do publikacji) średnio 4-5 utworów rocznie. Mówi to, co najważniejsze i konieczne” – pisał o poetce prof. Stanisław Balbus. Ona sama zaś zapytana kiedyś, dlaczego tak mało publikuje wierszy, odpowiedziała: „Mam w domu kosz”.


Życie prywatne i działalność poetki

W 1948 roku poślubiła poetę Adama Włodka. Zamieszkała z nim w Domu Literatów, gdzie na co dzień spotykała wybitne literackie osobowości. Małżeństwo przetrwało do roku 1954, lecz nadal pozostali przyjaciółmi. 15 lat później poetka związała się z pisarzem Kornelem Filipowiczem, choć się nie pobrali i mieszkali osobno.

Pierwszy tomik poetycki Wisławy Szymborskiej „Dlatego żyjemy” został wydany i opublikowany w 1952 roku. W tym też roku została członkiem Związku Literatów Polskich. Wierszy, pisanych w duchu epoki, z tego i z następnego zbioru – „Pytania zadawane sobie” (1954) – autorka nigdy nie włączała do późniejszych wyborów czy antologii.

W latach 1953-1966 kierowała działem poezji w „Życiu Literackim”. Współredagowała z Włodzimierzem Maciągiem rubrykę „Poczta literacka”, pisała felietony „Lektury nadobowiązkowe”, które później publikowała też w innych periodykach. Od 1983 roku współpracowała z „Tygodnikiem Powszechnym”. Od 1988 roku była członkiem PEN Clubu, a od 2001 – członkiem honorowym Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury.


Literacka Nagroda Nobla

W uzasadnieniu werdyktu przyznającego Wisławie Szymborskiej literacką Nagrodę Nobla w 1996 roku członkowie Szwedzkiej Akademii napisali, że nagrodę przyznano „za poezję, która z ironiczną precyzją odsłania prawa biologii i działania historii we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”.

Wisława Szymborska odbiera Nagrodę Nobla za rok 1996 (Fot. AP)

Poetka, osoba słynąca ze skromności i niechęci do udzielania wywiadów, zaskoczona i oszołomiona wiadomością o przyznaniu jej Nobla, powiedziała dziennikarzom, że najbardziej obawia się tego, że teraz będzie musiała być osobą publiczną. „Jestem kameralna i... mam nadzieję, że mi się w głowie nie przewróci” – dodała.

Prywatnie Wisława Szymborska lubiła być z ludźmi, którzy tak jak ona potrafili oddać się literackiej zabawie. Podczas podróży pisała swoje słynne limeryki, robiła wyklejanki z fragmentów starych ilustracji, naklejanych na kartki, które potem wysyłała do przyjaciół i znajomych. W roku 2003 część tej prywatnej twórczości ukazała się w książce „Rymowanki dla dużych dzieci”.


Celebrytka mimo woli

Najbliższe otoczenie zapamiętało ją jako osobę skromną, ceniącą spokój. Nie uznawała pytań ingerujących w czyjąkolwiek prywatność, ani nie uważała za stosowne mówić o sobie. Poetka nie lubiła rozmów o literaturze czy tajnikach poetyckiego warsztatu, wychodząc z założenia, że autor powinien się wypowiadać wyłącznie w swoich utworach.

Emanujące z tekstów Wisławy Szymborskiej pierwszorzędne poczucie humoru towarzyszyło jej na co dzień. Przejawiało się choćby w obdarowywaniu przyjaciół i znajomych kartkami z dowcipnymi kolażami własnej roboty lub loteryjkami, w których fantami były drobne upominki, najczęściej rozkosznie kiczowate. Poetka ujawniła Annie Bikont i Joannie Szczęsnej, autorkom albumu „Pamiątkowe rupiecie, przyjaciele i sny Wisławy Szymborskiej” (1997):

„Życie miałam właściwie szczęśliwe, jednak było w nim wiele śmierci, wiele zwątpień. Ale oczywiście, ja o sprawach osobistych mówić nie chcę, a też nie lubiłabym, żeby mówili inni. Ja mam do ludzi inną twarz, dlatego pokazują mnie od strony anegdotycznej, jako osobę wesołą, która nic, tylko wymyśla gry i zabawy. […] jak mam zapaści, zmartwienia, to do ludzi nie wychodzę”.

Wisława Szymborska zmarła 1 lutego 2012 roku. Została pochowana na krakowskim Cmentarzu Rakowickim.

Opr. na podst. dzieje.pl, culture.pl, szymborska.org.pl

Partnerzy

Współpraca

Partnerzy medialni

Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Projekt wspierany ze środków Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w ramach konkursu Polonia i Polacy za granicą 2021

Fundacją Wolność i Demokracja

Projekt „Profesjonalne media na Ukrainie 2021-2022” realizowany przez Fundację Wolność i Demokracja


Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

Up