Przedstawiciele społeczności polskiej Ukrainy omawiali wspólne wyzwania i kierunki rozwoju

Fot. Danuta Stefanko

Około 120 Polaków i osób polskiego pochodzenia wzięło udział w Zjeździe Organizacji Mniejszości Polskiej na Ukrainie, który odbywał się w dniach 2-5 października 2025 roku w Brzuchowicach obwodu lwowskiego. Głównym celem inicjatywy było stworzenie przestrzeni do współpracy i otwartego dialogu dla społeczności polskiej, która gromadzi działaczy ośrodków kulturalno-oświatowych, nauczycieli języka polskiego, dziennikarzy czy przedsiębiorców.

„Jesteśmy w sytuacji wojennej. Zmieniają się aspekty prawne, polityczne, też pokoleniowe. O tym chcieliśmy rozmawiać z uczestnikami w panelach dyskusyjnych i grupach. Omawiali swoje problemy i potrzeby, a zarazem opracowywali konkretne cele. Całość postulatów będzie stanowiła swoistą mapę drogową dla przedstawicieli polskich organizacji w Ukrainie, która stanie się dla nas drogowskazem. Zależy nam na tym, żeby polska społeczność w Ukrainie wiedziała, czego chce i do czego dąży” – powiedziała Maria Osidacz, koordynator wydarzenia, członek zarządu Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku.

Spotkanie stało się okazją do określenia aktualnej sytuacji Polaków w różnych częściach Ukrainy, z uwzględnieniem wyzwań, które są uzależnione od intensywności działań wojennych. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele państwa polskiego i ukraińskiego. Rozmawiano również o roli polskiej mniejszości narodowej dla Polski i Ukrainy w kontekście polityki zagranicznej obu państw oraz budowaniu przyjaznych relacji między narodami na poziomie społecznym i politycznym. Ponadto określono oczekiwania Polaków, mieszkających na Ukrainie wobec zarówno państwa polskiego, jak i ukraińskiego. Była to płaszczyzna do otwartego dialogu.

Fot. Danuta Stefanko

„Polacy mieszkający na Ukrainie stoją po stronie swojego państwa. Wielu z nich broni tego państwa, wielu z nich zginęło za to państwo. Polskie organizacje angażują się też w pomoc humanitarną, biorą udział w tym zbiorowym wysiłku, którym jest obrona. Myślę, że to jest niezwykła wartość, ale to jest też coś, co sprawi, że Polacy na Ukrainie będą jeszcze bardziej szanowani i doceniani, i będą mogli jeszcze lepiej realizować swoje aspiracje tutaj” – mówił Marcin Wojciechowski, wicedyrektor Biura Polonijnego Kancelarii Senatu Rzeczypospolitej Polskiej.

Trwająca od ponad 10 lat wojna na Ukrainie wpływa na sytuację polskiej mniejszości. Po 24 lutego 2022 roku wiele ośrodków polskości zmieniło swój normalny tryb działalności, skupiając się głównie na organizacji pomocy humanitarnej oraz sprzyjaniu budowania relacji polsko-ukraińskich w wymiarze społeczno-politycznym. Chociaż wiele organizacji zmodyfikowało swoją działalność statutową, jednak wciąż zostaje miejsce na tak istotne jej elementy, jak edukacja językowa, popularyzacja kultury oraz kultywowanie tradycji.

„Bardzo brakowało takiego spotkania na żywo, dzielenia się swoimi przeżyciami. Jako obywatele Ukrainy wspieramy naszych żołnierzy, a równocześnie jesteśmy Polakami i mamy dbać o tradycje, język i swoją tożsamość narodową. Jesteśmy ambasadorami polskości. Walcząc o Ukrainę, walczymy o naszą polskość, żeby te nowe pokolenia uczyły się miłości do obu naszych Ojczyzn, Polski i Ukrainy. W różnych warunkach życiowych musimy dbać o naszą polskość” – powiedziała Wiktoria Szewczenko, prezes Polskiego Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego im. Juliana Lublińskiego, dyrektor Szkoły Sobotnio-Niedzielnej im. Jadwigi Jakubowskiej w Zwiahlu.

Fot. Danuta Stefanko

Przedstawiciele środowisk polskich ze Wschodniej, Zachodniej, Północnej, Południowej i Centralnej Ukrainy, należący do Związku Polaków Ukrainy, Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie, Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej, bądź ośrodków niezrzeszonych, pracowali w grupach. Omówiono między innymi dostępne środki i metody zarządzania, które pozwoliłyby na skuteczny i trwały rozwój organizacji, adaptację do bieżących warunków oraz przygotowanie młodego pokolenia do przejęcia odpowiedzialności. Przedstawiono również ustawę o mniejszościach narodowych, przeanalizowano działania, które można podjąć, aby skutecznie chronić prawa związane z nauczaniem języka polskiego w szkołach.

„Polacy to jedna z najstarszych społeczności w Ukrainie, która mieszka tu od co najmniej tysiąca lat. Kiedy społeczność w jakiś sposób się wykazuje, to oczywiście wzbogaca całe państwo i wtedy widoczna jest różnorodność, która istnieje w Ukrainie dzięki różnym wspólnotom. Doceniamy to, co robi społeczność polska, w tym też dla przesiedleńców. Mniejszość polska jest aktywnie reprezentowana i współpracuje z organami państwowymi” – mówił Wiktor Kowrej, kierownik Wydziału Polityki Etnicznej Państwowej Służby Ukrainy ds. Polityki Etnicznej i Wolności Sumienia.

Program wydarzenia obejmował również prezentacje ekspertów, obejmujących przedstawienie danych statystycznych, między innymi dotyczących fenomenu popularności języka polskiego na Ukrainie, co sprzyjało wybudowaniu strategii popularyzacji pewnych działań. W ramach Zjazdu rozpoczęto tworzenie platformy współpracy między organizacjami. Uczestnicy mieli też okazję podzielić się przykładami współpracy z samorządami.

Fot. Danuta Stefanko

„Uważam, że takie zjazdy są bardzo potrzebne w czasach trudnej rzeczywistości dla dzielenia się doświadczeniem, inspiracją i siłą do działań. Jesteśmy tu po to, żeby słuchać siebie nawzajem i dzielić się tym, co mamy dobrego. Łączy nas chęć dalszej działalności, promowanie organizacji i zachęcanie młodzieży do zaangażowania w życie społeczności polskiej. Chcemy mieć swój głos, który będzie słyszalny zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie. Dosłuchują się do nas, widać to w różnych dokumentach ustawodawczych” – powiedziała Łesia Jermak, prezes Związku Polaków Ukrainy.

Zjazd Organizacji Mniejszości Polskiej stał się również przestrzenią do wypracowania wspólnego stanowiska Polaków na Ukrainie, przedstawiającego szereg istotnych dla polskiej społeczności problemów, wyzwań i priorytetów działalności w ukraińskich realiach. Wypracowano rezolucję, podsumowującą narady, która zostanie udostępniona uczestnikom wydarzenia oraz przedstawicielom polskich i ukraińskich władz państwowych.

„Jest to ważna inicjatywa, szczególnie z perspektywy Senatu, który od lat opiekuje się Polonią i Polakami poza granicami kraju, ponieważ pozwala nam lepiej wsłuchać się w głos miejscowych środowisk Polaków. Ten Zjazd przybliża nas do wypracowania wspólnej agendy realnej polityki dla Polaków, którzy tu mieszkają, żeby im się żyło bardziej wygodnie i bezpiecznie, o ile to jest możliwe w kraju, który prowadzi wojnę. Polska diaspora jest najbardziej wiarygodnym i najbardziej rzetelnym ambasadorem interesów polskości” – mówił senator Ryszard Majer.

Wydarzenie zostało zorganizowane przez Fundację Wolność i Demokracja oraz Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku we współpracy ze Związkiem Polaków Ukrainy i Federacją Organizacji Polskich na Ukrainie. Zadanie publiczne dofinansowane ze środków budżetu państwa w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą w 2025 roku w ramach konkursu „Senat – Polonia 2025”.

Tekst: Danuta Stefanko

Programy Radia CKPiDE: