Fot. Marek Gorczyński

W dniach 6-8 maja odbywał się Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny poświęcony pamięci Juliusza Mieroszewskiego – jednego z najważniejszych polskich publicystów emigracyjnych i autora koncepcji dialogu oraz współpracy pomiędzy narodami Europy Wschodniej. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego we współpracy z Ukraińskim Instytutem Pamięci Narodowej.

Kongres został zorganizowany w roku szczególnym – przypadającej 120. rocznicy urodzin oraz 50. rocznicy śmierci Juliusza Mieroszewskiego. Organizatorzy podkreślają, że celem wydarzenia było pogłębione spojrzenie na historię relacji polsko-ukraińskich, analizę dotychczasowego dorobku historiografii oraz wskazanie kierunków dalszych badań. Ważnym elementem obrad były także rozmowy o rozbieżnościach interpretacyjnych dotyczących najtrudniejszych i najbardziej wrażliwych tematów w historii obu narodów.

W wydarzeniu uczestniczyli historycy, badacze, publicyści oraz eksperci z Polski i Ukrainy. Wśród prelegentów znaleźli się między innymi dr Łukasz Adamski, dr Ołeksandr Ałfiorow, prof. Jan Jacek Bruski, prof. Ihor Cependa, prof. Grzegorz Hryciuk, prof. Bohdan Hud’, prof. Paweł Kowal, prof. Henryk Litwin oraz wielu innych przedstawicieli środowisk naukowych obu krajów. Obecność tak szerokiego grona ekspertów pokazuje, jak istotny dla współczesnych relacji polsko-ukraińskich pozostaje dialog historyczny.

Fot. Marek Gorczyński

„Polsko-ukraiński kongres historyczny jest potrzebny właśnie teraz, dlatego że oba narody i oba kraje stają przed wspólnym wyzwaniem zmierzenia się z przeciwnikiem na Wschodzie. Muszą wszelkimi siłami starać się zażegnać spory i kontrowersje, które między nimi istnieją, a historia i pamięć o historii stanowią zarzewie jednego z najważniejszych sporów polsko-ukraińskich. Jesteśmy tutaj po to, aby wspólnie rozmawiać spokojnie i rzeczowo, lepiej zrozumieć własne perspektywy i wspólnie kształtować lepszą przyszłość” – powiedział dr Ernest Wyciszkiewicz, dyrektor Centrum Mieroszewskiego.

Program Kongresu obejmował dziewięć sesji tematycznych, podczas których poruszane były zarówno kwestie historyczne, jak i problemy metodologiczne związane z interpretacją źródeł oraz pamięcią zbiorową. Pierwszego dnia uczestnicy rozmawiali między innymi o terminologii historycznej, relacjach Rusinów i Polaków od X do XVI wieku oraz o ziemiach Rusi-Ukrainy w Rzeczypospolitej Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Drugi dzień poświęcony był przede wszystkim XIX i XX wiekowi. Wśród tematów znalazły się wzajemne inspiracje i rywalizacja projektów narodowych, relacje polsko-ukraińskie w Europie Wschodniej w latach 1917-1939, a także II wojna światowa i jej konsekwencje. Uczestnicy dyskutowali o faktach historycznych, interpretacjach oraz wpływie totalitaryzmów na pamięć historyczną obu narodów.

Fot. Marek Gorczyński

Ostatni dzień Kongresu koncentrował się na współczesnym spojrzeniu na historiografię i pamięć zbiorową. Panele dotyczą między innymi podejść narratywnych w historiografii, przemian politycznych od czasów PRL i USRS do współczesnej Polski i niepodległej Ukrainy, a także roli historii akademickiej i podręczników szkolnych w kształtowaniu świadomości społecznej.

Jak podkreślają organizatorzy, Kongres nie miał prowadzić do stworzenia jednej wspólnej interpretacji historii, lecz przede wszystkim do budowania wzajemnego zrozumienia i prowadzenia otwartego dialogu mimo różnic w postrzeganiu przeszłości.

„Może jednego kongresu będzie za mało, niemniej jednak jest to początek dobrej drogi. Jesteśmy dwoma narodami o tysiącletnim doświadczeniu sąsiedztwa i długiej rozmowy. Wciąż mamy o czym rozmawiać” – podkreślił prezes Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ołeksandr Ałfiorow.

Organizatorzy zaznaczają, że wydarzenie ma stać się przestrzenią dialogu społecznego i budowania wzajemnego zaufania. W czasach, gdy relacje polsko-ukraińskie mają szczególne znaczenie polityczne i społeczne, spokojna rozmowa o historii staje się jednym z fundamentów dalszej współpracy między narodami.

Transmisja Kongresu prowadzona była online na kanałach YouTube Centrum Mieroszewskiego oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, dzięki czemu w dyskusjach mogli uczestniczyć także osoby spoza środowisk akademickich.

Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny pokazuje, że nawet najtrudniejsze doświadczenia historyczne mogą stać się początkiem merytorycznej rozmowy i próbą lepszego zrozumienia siebie nawzajem. Bez wspólnej pamięci i otwartego dialogu trudno będzie budować przyszłość opartą na partnerstwie i współpracy.

Tekst: Anna Semerowa