Fot. Anna Semerowa

Naukowcy, eksperci, dyplomaci, politycy i przedstawiciele życia publicznego z Polski i Ukrainy spotkali się w dniach 24-26 września 2026 roku w Mikuliczynie koło Jaremcza w obwodzie iwanofrankiwskim. XIX Spotkania Jaremczańskie odbywały się w czasie, gdy polsko-ukraińskie relacje są jednocześnie strategicznie ważne i wystawiane na kolejne próby. Rozmawiano więc nie tylko o rosyjskiej agresji i bezpieczeństwie, ale także o historii, odbudowie Ukrainy, gospodarce, współpracy transgranicznej i o tym, jak nie zmarnować kapitału wzajemnego zaufania.

Oficjalny temat tegorocznego forum brzmiał: „Polska i Ukraina w obliczu rosyjskiej agresji: historyczne doświadczenia współpracy oraz współczesne wyzwania dla bezpieczeństwa”. Wśród organizatorów znalazły się m.in. Karpacki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stefanyka w Iwano-Frankiwsku, Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego, Instytut Badań Politycznych i Etnonarodowych im. Iwana Kurasa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytut Polski w Kijowie, Fundacja Aleksandra Kwaśniewskiego „Amicus Europae”, Dom Wydawniczy „Helwetyka”, Przedstawicielstwo Polskiej Akademii Nauk w Kijowie oraz Grupa Medialna „Kurier Galicyjski”

Jednym z pomysłodawców spotkań był nieżyjący już Mirosław Rowicki, założyciel i wieloletni redaktor naczelny „Kuriera Galicyjskiego”. Z czasem inicjatywa rozrosła się w regularne forum spotkań polskich i ukraińskich środowisk akademickich, eksperckich, dyplomatycznych i politycznych.

Rozmawiać także wtedy, gdy pojawiają się trudne tematy

Program tegorocznego spotkania był skonstruowany tak, aby nie ograniczać debaty wyłącznie do bieżącej polityki. Pięć paneli obejmowało bezpieczeństwo europejskie, doświadczenie historyczne obu państw, przyszłą odbudowę Ukrainy, współpracę gospodarczą, karpacki wymiar bezpieczeństwa oraz współpracę transgraniczną.

Ton spotkaniu nadał prof. Ihor Cependa, jeden z inicjatorów i głównych organizatorów forum. Zwracał uwagę, że dialog nie może polegać wyłącznie na podkreślaniu tego, co Polaków i Ukraińców łączy. Potrzebna jest również gotowość do rozmowy o sprawach trudnych.

Fot. Anna Semerowa

„Prawdziwe partnerstwo jest przecież weryfikowane właśnie przez zdolność do słuchania siebie nawzajem w niespokojnych czasach” – mówił prof. Ihor Cependa.

W jego ocenie relacje polsko-ukraińskie oznaczają dziś nie tylko wspólną historię, ale także odpowiedzialność za przyszłość i bezpieczeństwo Europy. To właśnie zestawienie historii z aktualnymi zagrożeniami przewijało się przez kolejne dyskusje.

Kowal i Kniażycki: Karpaty nie muszą być peryferiami

Jednym z politycznych punktów programu była rozmowa Mykoły Kniażyckiego, deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy i współprzewodniczącego parlamentarnej grupy ds. kontaktów z Polską, z Pawłem Kowalem, przewodniczącym Komisji Spraw Zagranicznych Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Rady ds. Współpracy z Ukrainą.

Dyskusja wyszła poza tradycyjny katalog problemów w relacjach Warszawy i Kijowa. Jej osią stała się Inicjatywa Karpacka i pytanie o to, czy region Karpat może stać się dodatkową przestrzenią współpracy państw Europy Środkowej.

Uczestnicy wskazywali na możliwość rozwijania współpracy w edukacji i nauce, infrastrukturze, bezpieczeństwie, kulturze oraz kontaktach międzyludzkich. Karpaty przedstawiano zarówno jako europejskie pogranicze oddalone od centrów decyzyjnych, jak i obszar, który może łączyć państwa regionu.

Kwaśniewski i Juszczenko o relacjach Polski i Ukrainy

Szczególnie interesująca była rozmowa poświęcona przyszłości polsko-ukraińskiego partnerstwa. W oficjalnym programie zapowiedziano spotkanie z Aleksandrem Kwaśniewskim, prezydentem RP w latach 1995-2005, zatytułowane „Polska i Ukraina: od partnerstwa strategicznego do wspólnej przyszłości Europy”. Ostatecznie rozmowa miała szerszy charakter. Dołączył do niej także Wiktor Juszczenko, prezydent Ukrainy w latach 2005-2010.

Fot. Anna Semerowa

Obaj byli prezydenci wracali do doświadczeń polsko-ukraińskiego partnerstwa strategicznego, rozmawiali o pamięci historycznej i pojednaniu, współczesnych wyzwaniach bezpieczeństwa oraz miejscu obu krajów w przyszłej Europie. Jednym z tematów była również odpowiedzialność młodszych pokoleń za utrzymanie wzajemnego zaufania.

Podczas tegorocznego forum Wiktor Juszczenko otrzymał także Złoty Medal Stowarzyszenia Ukraińskich Prawników. Odznaczenie wręczył prof. Wasyl Kostycki. Rok wcześniej medal otrzymał Aleksander Kwaśniewski.

Historia wróciła do stołu

W Jaremczu nie unikano tematów historycznych. Jeden z paneli poświęcono polsko-ukraińskiej współpracy w przeciwdziałaniu moskiewskiej ekspansji imperialnej, zarówno w ujęciu historycznym, jak i współczesnym.

Dyskusja koncentrowała się na wspólnych doświadczeniach obu narodów, próbach przeciwstawiania się rosyjskiemu i sowieckiemu imperializmowi oraz na tym, jak wydarzenia z przeszłości są dziś interpretowane po obu stronach granicy. Rozmowa pokazała, że historia pozostaje ważnym punktem odniesienia także w debacie o współczesnym bezpieczeństwie i relacjach polsko-ukraińskich.

Do kwestii pamięci historycznej odniosła się m.in. prof. Hałyna Zełenko, dyrektor Instytutu Badań Politycznych i Etnonarodowych im. Iwana Kurasa. Zwracała uwagę, że spory o pamięć historyczną są jednocześnie sporami o tożsamość, dlatego należą do najtrudniejszych do przezwyciężenia. Podkreślała potrzebę dalszego poszukiwania przez Polaków i Ukraińców drogi do wzajemnego zrozumienia oraz powrotu do idei wzajemnego wybaczenia i pojednania, nawiązując do deklaracji prezydentów obu państw z 2003 roku. Osobnym punktem programu była prezentacja monografii Mykoły Łytwyna „1920. Galicyjska katastrofa Kremla”.

Fot. Anna Semerowa

Historia nie była więc podczas tegorocznego forum jedynie tłem dla rozmów o współczesności. Uczestnicy wskazywali, że kwestie pamięci nadal wpływają na relacje polsko-ukraińskie i wymagają dalszego dialogu, także wtedy, gdy dotyczą tematów trudnych i budzących emocje.

Odbudowa Ukrainy: nie tylko polityka, także gospodarka

Drugi dzień spotkania otworzył również dyskusję o tym, co stanie się po zakończeniu działań wojennych i jaką rolę może odegrać w tym procesie współpraca polsko-ukraińska. Panel III nosił tytuł „Odbudowa Ukrainy oraz polsko-ukraińskie partnerstwo gospodarcze: strategiczne priorytety, możliwości i zagrożenia”.

W dyskusji uczestniczyła m.in. dr Iwona Lasek-Surowiec z Państwowej Akademii Nauk Stosowanych w Chełmie. Rozmowa dotyczyła gospodarczych uwarunkowań przyszłej odbudowy, możliwości rozwoju partnerstwa obu państw oraz związanych z tym szans i ryzyk. W panelu wystąpił również prof. Wasyl Kostycki z Karpackiego Uniwersytetu Narodowego.

To istotne przesunięcie perspektywy. W Jaremczu rozmawiano nie tylko o tym, jak Polska i Ukraina reagują na trwającą wojnę, ale również o tym, jak powinny wyglądać ich relacje gospodarcze i instytucjonalne w kolejnych latach.

Bezpieczeństwo, granica i kontakty między ludźmi

Kolejny panel został poświęcony karpackiemu dialogowi bezpieczeństwa, współpracy polsko-ukraińskiej i roli sojuszników, a ostatnia część obrad – współpracy transgranicznej, jej dotychczasowym rezultatom i perspektywom.

Właśnie ten szeroki zakres tematyczny najlepiej pokazuje charakter Spotkań Jaremczańskich. Obok byłych prezydentów i parlamentarzystów występowali historycy, politolodzy, dyplomaci, ekonomiści i eksperci. Prezentowano również najnowsze publikacje i projekty Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego oraz prace dotyczące relacji polsko-ukraińskich.

Trzy dni rozmów nie przyniosły jednego dokumentu, który rozwiązywałby wszystkie problemy w relacjach polsko-ukraińskich – i nie taki był ich cel. Według organizatorów i uczestników należy utrzymywać rozmowy jednocześnie na kilku poziomach: bezpieczeństwa, polityki, historii, gospodarki i współpracy regionalnej. Uczestnicy tegorocznego wydarzenia zadeklarowali dalsze poszukiwanie odpowiedzi na wyzwania, jakie rosyjska agresja stawia przed współpracą Polski i Ukrainy.

W czasach, gdy łatwiej jest mówić o partnerstwie niż rozmawiać o jego trudnych punktach, właśnie ta gotowość do dalszej rozmowy była jednym z najbardziej wyraźnych motywów XIX Spotkań Jaremczańskich.

Tekst: Artur Lipert

Zdjęcia: Anna Semerowa