Fot. Związek Polaków w Rumunii
Przedstawiciele polskich organizacji i placówek działających poza granicami kraju spotkali się na Bukowinie Rumuńskiej podczas Zjazdu Domów Polskich z Europy. Wydarzenie, zorganizowane przez Związek Polaków w Rumunii we współpracy ze Stowarzyszeniem „Wspólnota Polska”, odbywało się pod hasłem „Aktywna Polonia – współpraca i zaangażowanie obywatelskie”. Uczestnicy rozmawiali o działalności polskich instytucji, wymieniali doświadczenia oraz poznawali funkcjonowanie Domów Polskich w Rumunii.
W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele środowisk polskich i polonijnych m.in. z Litwy, Belgii, Wielkiej Brytanii, Ukrainy, Czech, Hiszpanii, Kazachstanu oraz Rumunii. Głównym celem zjazdu było rozwijanie współpracy między organizacjami, wymiana doświadczeń związanych z prowadzeniem polskich placówek oraz poszukiwanie możliwości realizacji wspólnych przedsięwzięć.
Inauguracja konferencji odbyła się w Nowym Sołońcu, jednej z miejscowości Bukowiny Rumuńskiej, w której od pokoleń mieszka społeczność polska. W otwarciu uczestniczyli m.in. Gerwazy Longher, prezes Związku Polaków w Rumunii i poseł do parlamentu tego kraju, Tomasz Różniak, przewodniczący Zarządu Krajowego Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”, Zenona Bańkowska, wiceprezes stowarzyszenia, oraz Barbara Wojda, prezydent Europejskiej Unii Wspólnot Polonijnych. Obecni byli także przedstawiciele rumuńskich władz lokalnych.
Domy Polskie jako miejsca aktywności społecznej
Istotną część programu stanowiły rozmowy poświęcone współczesnej roli Domów Polskich. Uczestnicy analizowali ich działalność edukacyjną i kulturalną, znaczenie dla integracji lokalnych społeczności oraz możliwości rozwijania współpracy z instytucjami publicznymi i organizacjami społecznymi.
Poruszano również kwestie praktyczne, związane z utrzymaniem placówek, angażowaniem mieszkańców w ich działalność oraz pozyskiwaniem partnerów do realizacji wspólnych inicjatyw. Ważnym zagadnieniem było funkcjonowanie Domów Polskich nie tylko jako miejsc podtrzymywania języka i tradycji, ale także jako przestrzeni aktywności obywatelskiej i współpracy międzypokoleniowej.

Fot. Związek Polaków w Rumunii
Wymiana doświadczeń między przedstawicielami placówek działających w różnych krajach pozwoliła na porównanie stosowanych rozwiązań organizacyjnych. Poszczególne środowiska funkcjonują bowiem w odmiennych warunkach prawnych, społecznych i finansowych, co wpływa na możliwości prowadzenia działalności.
Polskie dziedzictwo Bukowiny
Jednym z głównych elementów zjazdu były wizyty studyjne w miejscowościach zamieszkanych przez potomków polskich osadników. Uczestnicy odwiedzili Domy Polskie w Pojanie Mikuli, Pleszy i Nowym Sołońcu, poznając historię tych społeczności oraz współczesne formy ich działalności.
Polskie osadnictwo w tej części Bukowiny rozwinęło się przede wszystkim w XIX wieku. Ważną grupę tworzyli górale czadeccy, których potomkowie do dziś zachowują elementy tradycyjnej kultury, gwary, obyczajów i folkloru.
W Pojanie Mikuli delegaci zapoznali się z działalnością miejscowego Domu Polskiego oraz szkoły, w której prowadzona jest nauka języka polskiego. Spotkanie było również okazją do poznania tradycji folklorystycznych miejscowej społeczności.
Kolejnym punktem programu była Plesza, gdzie Dom Polski, otwarty w 2014 roku, służy organizacji spotkań i wydarzeń społeczno-kulturalnych. Podczas wizyty rozmawiano m.in. o zaangażowaniu mieszkańców w działalność placówki oraz jej współpracy z lokalnymi instytucjami.
W Nowym Sołońcu uczestnicy poznali działalność miejscowego Domu Polskiego, który dysponuje zapleczem konferencyjnym i widowiskowym. Odwiedzili również Szkołę Podstawową im. Henryka Sienkiewicza, w której dzieci uczą się języka polskiego. Placówka odgrywa ważną rolę w przekazywaniu języka i dziedzictwa kulturowego kolejnym pokoleniom.

Fot. Związek Polaków w Rumunii
Program obejmował ponadto wizyty w Domach Polskich w Suczawie i Moarze. Szczególne znaczenie historyczne ma placówka w Suczawie, której budynek powstał w latach 1903-1907 z inicjatywy miejscowej społeczności polskiej. Obecnie mieści się w nim siedziba Związku Polaków w Rumunii.
Doświadczenia gospodarzy
O znaczeniu Domów Polskich dla zachowania tożsamości narodowej i integracji miejscowych społeczności mówił Gerwazy Longher, prezes Związku Polaków w Rumunii i poseł reprezentujący polską mniejszość w rumuńskim parlamencie.
„Domy Polskie to miejsca, wokół których koncentruje się życie polskiej mniejszości. To także naturalne miejsce, do którego kierują się np. przybywający tutaj turyści z Polski” – podkreślał Gerwazy Longher.
Jak zaznaczał, wśród członków Związku utrwaliło się przekonanie, że Dom Polski powinien funkcjonować w każdej miejscowości zamieszkanej przez polską społeczność. W ostatnich latach organizacji udało się odnowić lub wybudować w regionie siedem Domów Polskich oraz dwie siedziby. Gerwazy Longher podkreślał również, że placówki te służą podtrzymywaniu polskiej kultury, tradycji, obyczajów i życia religijnego, co ma szczególne znaczenie dla miejscowej społeczności katolickiej, stanowiącej mniejszość wyznaniową w Rumunii.
Doświadczenia przedstawione przez prezesa Związku Polaków w Rumunii pokazują, w jaki sposób historyczne dziedzictwo może stanowić podstawę współczesnej działalności społecznej, edukacyjnej i kulturalnej. Dla uczestników zjazdu wizyty w bukowińskich Domach Polskich były okazją do bezpośredniego poznania tego modelu funkcjonowania placówek.
Współpraca ponad granicami
Zjazd stworzył również przestrzeń do rozmów o współpracy między polskimi środowiskami działającymi w różnych państwach. Szczególne znaczenie miała wymiana doświadczeń dotyczących edukacji, aktywizacji młodzieży, działalności kulturalnej i społecznej oraz budowania relacji z lokalnymi instytucjami.

Fot. Związek Polaków w Rumunii
Dla organizacji działających na Ukrainie tego rodzaju kontakty mają dodatkowy wymiar. W warunkach trwającej wojny działalność polskich placówek obejmuje nie tylko edukację i kulturę, lecz także działania integracyjne, wolontariackie i wsparcie lokalnych społeczności.
„Domy Polskie funkcjonują w różnych warunkach, ale łączy je wspólny cel: zachowanie języka, kultury i tożsamości polskiej, a jednocześnie budowanie aktywnych społeczności. Dla nas, jako Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku, szczególnie ważne jest, aby działalność takich instytucji nie ograniczała się wyłącznie do organizacji wydarzeń kulturalnych. Równie istotne są edukacja, wolontariat, zaangażowanie młodzieży, dialog międzypokoleniowy i współpraca z lokalnym otoczeniem. Mam nadzieję, że kontakty nawiązane podczas zjazdu zaowocują konkretnymi projektami realizowanymi wspólnie przez Domy Polskie z różnych krajów” – mówi Alina Czirkowa, dyrektor Centrum Kultury Polskiej i Dialogu Europejskiego w Iwano-Frankiwsku.
Zakończenie konferencji w Bukareszcie
Ostatnim etapem przedsięwzięcia były obrady podsumowujące w gmachu Parlamentu Rumunii w Bukareszcie. W spotkaniu uczestniczyli m.in. ambasador Rzeczypospolitej Polskiej w Rumunii Paweł Soloch, konsul RP Artur Tarasewicz, przedstawiciele organizatorów oraz środowisk polonijnych.
Konferencja odbyła się w ramach zadania „Aktywna Polonia – współpraca i zaangażowanie obywatelskie”, dofinansowanego ze środków Senatu Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczonych na opiekę nad Polonią i Polakami za granicą, za pośrednictwem Stowarzyszenia „Wspólnota Polska”.
Spotkanie na Bukowinie było okazją do poznania działalności polskich społeczności w Rumunii oraz wymiany doświadczeń pomiędzy instytucjami z różnych państw. Relacje organizatorów wskazują na rozmowy o przyszłych inicjatywach i możliwościach współpracy, nie przedstawiają jednak szczegółowego wykazu nowych porozumień ani harmonogramu wspólnych projektów.
Dalsze rezultaty zjazdu będą zależały od tego, czy nawiązane kontakty i przedstawione propozycje przełożą się na konkretne przedsięwzięcia realizowane przez uczestniczące w nim organizacje.
Tekst: Artur Lipert
Zdjęcia: Związek Polaków w Rumunii, Irena Werbiana
